Tầm soát ung thư liên quan tới sức khoẻ sinh dục

Một số ung thư có giai đoạn sớm rất dài, và đó là cơ hội mà tầm soát tận dụng.

Vì sao tầm soát ung thư hiệu quả

• Nhiều ung thư phát triển chậm
• Có giai đoạn tiền ung thư
• Không gây triệu chứng ở giai đoạn sớm
• Điều trị sớm cho kết quả tốt hơn nhiều
• Một số trường hợp ngăn được ung thư hình thành

Với ung thư cổ tử cung, tầm soát có thể ngăn ung thư hình thành chứ không chỉ phát hiện sớm.

Tầm soát ung thư cổ tử cung

• Xét nghiệm tế bào hoặc xét nghiệm HPV
• Bắt được giai đoạn tiền ung thư
• Điều trị tổn thương tiền ung thư đơn giản
• Có độ tuổi bắt đầu và tần suất khuyến cáo
• Vẫn cần làm dù đã tiêm vắc xin

Đây là một trong những chương trình tầm soát thành công nhất trong y học.

Tầm soát ung thư vú

• Chủ yếu bằng chẩn đoán hình ảnh
• Có độ tuổi bắt đầu khuyến cáo
• Tần suất theo hướng dẫn
• Người có tiền sử gia đình có thể bắt đầu sớm hơn
• Hỏi bác sĩ về lịch phù hợp

Người có người thân ruột thịt mắc bệnh nên bàn với bác sĩ về lịch riêng.

Về tự khám vú

• Giúp quen với bình thường của mình
• Nhận ra thay đổi sớm
• Không thay được tầm soát hình ảnh
• Làm định kỳ vào cùng thời điểm trong chu kỳ
• Đi khám nếu thấy thay đổi

Biết bình thường của mình là điều kiện để nhận ra thay đổi.

Thay đổi ở vú cần đi khám

• Sờ thấy khối mới
• Thay đổi hình dạng hoặc kích thước
• Da bị lõm hoặc sần
• Núm vú tụt vào hoặc thay đổi
• Tiết dịch bất thường
• Đỏ hoặc sưng kéo dài

Không chờ tới lịch tầm soát nếu thấy thay đổi.

Các ung thư khác liên quan tới HPV

• Ung thư hậu môn
• Ung thư âm hộ và âm đạo
• Ung thư dương vật
• Một số ung thư vùng đầu cổ
• Chưa có chương trình tầm soát rộng rãi
• Một số nhóm nguy cơ cao có hướng dẫn riêng

Vắc xin HPV phòng được nhiều trong nhóm này nên nó rất có giá trị.

Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt

• Là chủ đề còn nhiều tranh luận
• Có cả lợi ích lẫn hạn chế
• Có thể phát hiện ung thư không bao giờ gây hại
• Là quyết định cần bàn với bác sĩ
• Không có khuyến cáo chung áp dụng cho mọi người

Đây là trường hợp mà quyết định có tầm soát hay không cần được bàn bạc.

Tiền sử gia đình

• Là thông tin quan trọng
• Có thể thay đổi lịch tầm soát
• Có thể cần bắt đầu sớm hơn
• Một số trường hợp cần tư vấn di truyền
• Nói rõ với bác sĩ về người thân mắc bệnh

Rất nhiều người không bao giờ nói với bác sĩ về tiền sử gia đình của mình.

Không có tiền sử gia đình

• Phần lớn trường hợp xảy ra ở nhóm này
• Không phải lý do bỏ tầm soát
• Khuyến cáo chung áp dụng cho dân số chung
• Đây là hiểu lầm phổ biến

Nghĩ rằng không có ai trong nhà mắc bệnh thì mình an toàn là hiểu lầm nguy hiểm.

Khi kết quả bất thường

• Phần lớn không phải ung thư
• Thường cần xét nghiệm xác nhận
• Hỏi rõ bước tiếp theo
• Đừng bỏ lịch theo dõi
• Đừng tự tra cứu tới mức hoảng loạn
• Có người đi cùng nếu thấy lo

Giai đoạn chờ kết quả xác nhận là lúc căng thẳng nhất nên cần có người bên cạnh.

Về nỗi sợ kết quả

• Rất nhiều người trì hoãn vì sợ
• Không biết không làm bệnh biến mất
• Phát hiện sớm cho lựa chọn điều trị nhiều hơn
• Phát hiện muộn thì lựa chọn hẹp lại
• Nỗi sợ là tự nhiên nhưng không nên quyết định thay mình

Sợ là phản ứng bình thường, vấn đề là đừng để nó dẫn tới trì hoãn nhiều năm.

Về chuẩn bị thực tế

• Đặt lịch trước
• Sắp xếp thời gian
• Nhờ người đi cùng nếu muốn
• Hỏi trước về quy trình
• Mang kết quả cũ nếu có

Mang kết quả cũ giúp so sánh và phát hiện thay đổi theo thời gian.

Sau khi tầm soát

• Biết khi nào lấy kết quả
• Hiểu rõ kết quả
• Biết khi nào cần làm lại
• Đặt hẹn lần sau
• Giữ lại kết quả

Giữ lại kết quả qua nhiều năm giúp thấy được xu hướng.

Cách nghĩ thực tế

• Phát hiện sớm thay đổi hoàn toàn kết cục
• Không có tiền sử gia đình vẫn cần tầm soát
• Tự khám không thay được tầm soát hình ảnh
• Kết quả bất thường thường không phải ung thư
• Thấy thay đổi thì đi khám ngay

Nội dung này mang tính thông tin chung; lịch tầm soát cụ thể do bác sĩ tư vấn.

Câu hỏi thường gặp