Đây là nhóm bệnh mà tầm soát có lý do rõ ràng nhất vì phần lớn không có triệu chứng.
Vì sao cần tầm soát
- Phần lớn không có triệu chứng
- Vẫn lây cho người khác
- Vẫn gây tổn thương âm thầm
- Biến chứng lâu dài nghiêm trọng
- Phần lớn điều trị được nếu phát hiện sớm
Không có triệu chứng là trạng thái bình thường của nhóm bệnh này chứ không phải ngoại lệ.
Ai nên tầm soát
- Người có hoạt động tình dục
- Người có bạn tình mới
- Người có nhiều bạn tình
- Người có bạn tình được chẩn đoán
- Phụ nữ mang thai
- Người có nguy cơ cao theo đánh giá của bác sĩ
Không cần nghĩ mình thuộc nhóm nguy cơ mới đi tầm soát.
Tần suất
- Phụ thuộc mức độ nguy cơ
- Nguy cơ cao thì làm thường xuyên hơn
- Khi có bạn tình mới
- Khi kết thúc một mối quan hệ
- Hỏi bác sĩ về tần suất phù hợp
Trước khi bắt đầu quan hệ không dùng bao cao su với bạn tình mới là thời điểm hợp lý.
Các xét nghiệm thường làm
- Xét nghiệm nhóm vi khuẩn thường gặp
- Xét nghiệm giang mai
- Xét nghiệm HIV
- Xét nghiệm viêm gan B
- Xét nghiệm viêm gan C với một số nhóm
- Bác sĩ chọn theo tình huống
Hỏi rõ mình đang được xét nghiệm những gì vì không phải bộ nào cũng giống nhau.
Về vị trí lấy mẫu
- Nhiễm trùng có thể ở nhiều vị trí
- Họng và trực tràng cũng có thể nhiễm
- Thường không có triệu chứng ở những vị trí này
- Chỉ lấy một vị trí có thể bỏ sót
- Nói rõ hình thức quan hệ để được lấy mẫu đúng
Đây là điểm quan trọng nhất mà rất ít người được tư vấn.
Vì sao cần nói trung thực
- Bác sĩ cần biết để xét nghiệm đúng chỗ
- Không phải để đánh giá
- Giấu thông tin dẫn tới bỏ sót
- Nhân viên y tế gặp việc này hàng ngày
- Thông tin được bảo mật
Ngại nói dẫn tới xét nghiệm thiếu và kết quả âm tính giả tạo cảm giác an toàn.
Về thời điểm xét nghiệm
- Mỗi bệnh có giai đoạn cửa sổ riêng
- Xét nghiệm quá sớm có thể chưa phát hiện được
- Hỏi bác sĩ về thời điểm phù hợp
- Có thể cần xét nghiệm lại sau một khoảng
- Dùng biện pháp bảo vệ trong thời gian chờ
Xét nghiệm ngay hôm sau khi có nguy cơ thường chưa cho kết quả đáng tin.
Trong thai kỳ
- Là phần thường quy trong khám thai
- Giúp phòng lây từ mẹ sang con
- Một số bệnh có dự phòng rất hiệu quả
- Phát hiện sớm thay đổi kết cục cho em bé
- Có thể cần xét nghiệm lại ở giai đoạn sau
Đây là một trong những lý do khám thai sớm quan trọng nhất.
Khi bạn tình được chẩn đoán
- Nên đi xét nghiệm sớm
- Nói rõ với bác sĩ về tình huống
- Có thể được điều trị dự phòng trong một số trường hợp
- Không tự dùng thuốc của bạn tình
- Kiêng quan hệ cho tới khi có hướng dẫn
Được điều trị đồng thời là nguyên tắc cơ bản trong nhóm bệnh này.
Về riêng tư
- Thông tin y tế được bảo mật
- Có thể hỏi về chính sách bảo mật
- Hỏi về cách nhận kết quả
- Có thể chọn cơ sở khác nếu ngại
- Lo về riêng tư là lý do phổ biến gây trì hoãn
Hỏi trước về cách nhận kết quả giúp yên tâm hơn nhiều.
Về chi phí
- Hỏi trước về chi phí từng xét nghiệm
- Hỏi về gói tầm soát nếu có
- Một số nơi có chương trình hỗ trợ
- Hỏi về bảo hiểm nếu có
- Tính theo giá trị phát hiện sớm
Chi phí tầm soát nhỏ hơn rất nhiều so với chi phí xử lý biến chứng.
Khi nhận kết quả
- Hỏi rõ đã xét nghiệm những gì
- Hỏi rõ kết quả có nghĩa gì
- Hỏi có cần làm lại không
- Hỏi khi nào nên tầm soát lần sau
- Giữ lại kết quả
Biết chính xác mình đã được xét nghiệm gì là thông tin quan trọng.
Sau khi tầm soát
- Kết quả âm tính không bảo vệ cho tương lai
- Duy trì biện pháp bảo vệ
- Tầm soát lại theo lịch
- Đi khám ngay nếu có triệu chứng
- Trao đổi với bạn tình
Kết quả âm tính chỉ nói về quá khứ chứ không nói về sau đó.
Về việc bình thường hoá
- Coi tầm soát như việc chăm sóc sức khoẻ bình thường
- Không phải dấu hiệu của lối sống nào
- Nhiều người làm định kỳ
- Bớt kỳ thị thì nhiều người đi tầm soát hơn
- Đây là việc có trách nhiệm
Đi tầm soát là hành động có trách nhiệm với cả bản thân lẫn bạn tình.
Cách nghĩ thực tế
- Không triệu chứng là lý do phải tầm soát
- Nói rõ hình thức quan hệ để lấy mẫu đúng vị trí
- Hỏi rõ mình được xét nghiệm những gì
- Chú ý thời điểm xét nghiệm
- Âm tính không bảo vệ cho tương lai
Nội dung này mang tính thông tin chung; lịch tầm soát cụ thể do bác sĩ tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Không có triệu chứng có cần tầm soát không?
Có. Phần lớn nhóm bệnh này không gây triệu chứng, nên tầm soát là cách duy nhất phát hiện. Đây chính là lý do tầm soát tồn tại.
Bao lâu nên làm một lần?
Phụ thuộc vào mức độ nguy cơ. Người có bạn tình mới hoặc nhiều bạn tình nên làm thường xuyên hơn. Bác sĩ tư vấn theo từng trường hợp.
Một lần xét nghiệm có kiểm tra hết mọi bệnh không?
Không. Mỗi bệnh cần xét nghiệm riêng và có thể cần lấy mẫu ở vị trí khác nhau. Nên hỏi rõ mình đang được xét nghiệm những gì.
Có cần nói về hình thức quan hệ không?
Nên. Vì nhiễm trùng có thể ở họng hoặc trực tràng, và nếu không nói thì bác sĩ sẽ không lấy mẫu ở những vị trí đó.