Đây là khái niệm nền tảng nhưng lại ít được dạy một cách rõ ràng.
Đồng thuận là gì
- Sự đồng ý tự nguyện
- Rõ ràng chứ không phải suy đoán
- Có hiểu biết về điều mình đồng ý
- Có thể rút lại bất cứ lúc nào
- Cụ thể cho từng việc
- Không phải sự vắng mặt của lời từ chối
Không nói gì không có nghĩa là đồng ý.
Những gì không phải đồng thuận
- Im lặng
- Không phản đối
- Đồng ý vì bị ép
- Đồng ý vì sợ
- Đồng ý sau khi bị nài ép nhiều lần
- Đồng ý lần trước
Đồng ý sau khi bị nài ép liên tục không phải đồng thuận tự nguyện.
Khi nào không thể có đồng thuận
- Khi mất khả năng nhận thức do rượu bia
- Khi mất khả năng nhận thức do chất kích thích
- Khi đang ngủ hoặc bất tỉnh
- Khi chưa đủ tuổi theo pháp luật
- Khi có chênh lệch quyền lực rõ rệt
Đây là những tình huống mà không có đồng thuận hợp lệ dù có nói gì đi nữa.
Đồng thuận là liên tục
- Không phải hỏi một lần rồi xong
- Có thể rút lại giữa chừng
- Đồng ý việc này không phải đồng ý việc khác
- Đồng ý lần trước không áp dụng lần sau
- Kiểm tra lại là điều bình thường
Rút lại giữa chừng là quyền và phải được tôn trọng ngay.
Về quan hệ lâu dài
- Đồng thuận vẫn cần thiết trong hôn nhân
- Quan hệ lâu dài không tạo ra sự đồng thuận mặc định
- Mỗi lần là một lần riêng
- Đây là điểm nhiều người chưa nghĩ tới
- Áp lực trong quan hệ cũng là ép buộc
Là vợ chồng không có nghĩa là đồng thuận có sẵn mãi mãi.
Dấu hiệu không thoải mái
- Cơ thể căng cứng
- Tránh giao tiếp bằng mắt
- Đẩy ra hoặc quay đi
- Im lặng đột ngột
- Trả lời ngập ngừng
- Dừng lại và hỏi khi thấy những dấu hiệu này
Đọc được dấu hiệu không lời cũng quan trọng như nghe lời nói.
Cách hỏi cho rõ
- Hỏi trực tiếp thay vì suy đoán
- Hỏi bằng câu mở
- Chấp nhận câu trả lời
- Không nài ép sau khi bị từ chối
- Kiểm tra lại khi không chắc
Hỏi không làm mất tự nhiên như nhiều người lo, nó thể hiện sự tôn trọng.
Về việc nói không
- Ai cũng có quyền nói không
- Không cần giải thích lý do
- Không cần xin lỗi
- Không phải chỉ có thể nói không lúc đầu
- Từ chối phải được tôn trọng ngay
Không cần lý do chính đáng để từ chối, từ chối tự nó đã đủ.
Dạy trẻ từ nhỏ
- Hỏi trước khi ôm hoặc bế
- Tôn trọng khi trẻ nói không
- Không ép trẻ ôm hôn người lớn
- Dạy trẻ hỏi trước khi chạm vào bạn
- Dạy trẻ tôn trọng khi bạn nói không
Ép trẻ ôm hôn người lớn dạy trẻ rằng ranh giới của mình không quan trọng.
Vì sao dạy từ nhỏ lại quan trọng
- Xây nền tảng cho quan hệ sau này
- Trẻ học được ranh giới của mình đáng được tôn trọng
- Trẻ học tôn trọng ranh giới của người khác
- Trẻ dễ kể lại khi bị vi phạm
- Hiệu quả hơn dạy muộn
Khái niệm này học được qua những việc rất nhỏ hàng ngày.
Về áp lực từ bạn bè
- Áp lực phải làm theo nhóm
- Áp lực phải có kinh nghiệm
- Nói với con về điều này
- Dạy cách từ chối trong tình huống khó
- Cho con biết có thể gọi cha mẹ bất cứ lúc nào
Thoả thuận trước rằng con có thể gọi và được đón về không hỏi gì là biện pháp hữu ích.
Về rượu bia và tình huống rủi ro
- Rượu bia làm giảm khả năng nhận thức
- Không thể đồng thuận khi mất nhận thức
- Không để đồ uống không trông chừng
- Đi cùng nhóm bạn tin cậy
- Có kế hoạch về nhà
Nói về an toàn không có nghĩa là đổ lỗi cho nạn nhân khi có chuyện xảy ra.
Về áp lực trong quan hệ đang có
- Bị nài ép liên tục cũng là ép buộc
- Bị giận dỗi khi từ chối là một dạng áp lực
- Bị đem so sánh với người khác
- Bị đe doạ chia tay nếu không đồng ý
- Đây đều là dấu hiệu không lành mạnh
Áp lực tinh vi khó nhận ra hơn nhưng vẫn làm sự đồng thuận không còn tự nguyện.
Nếu đã xảy ra chuyện
- Không phải lỗi của người bị hại
- Tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt
- Được tư vấn về tránh thai khẩn cấp
- Được tư vấn về dự phòng bệnh lây
- Được hỗ trợ tâm lý
- Có quyền quyết định các bước tiếp theo
Cơ sở y tế có thể hỗ trợ nhiều mặt cùng lúc trong tình huống này.
Cách nghĩ thực tế
- Im lặng không phải đồng thuận
- Có thể rút lại bất cứ lúc nào
- Người mất nhận thức không thể đồng thuận
- Quan hệ lâu dài không tạo đồng thuận mặc định
- Dạy trẻ từ những việc nhỏ hàng ngày
Nội dung này mang tính thông tin chung; khi cần hỗ trợ nên liên hệ cơ sở y tế.
Câu hỏi thường gặp
Đồng thuận nghĩa là gì?
Là sự đồng ý tự nguyện, rõ ràng, có hiểu biết và có thể rút lại bất cứ lúc nào. Im lặng hoặc không phản đối không phải là đồng thuận.
Đã đồng ý rồi có rút lại được không?
Được, bất cứ lúc nào. Đồng thuận cho một việc không phải đồng thuận cho mọi việc, và đồng thuận lần trước không áp dụng cho lần sau.
Người say có đồng thuận được không?
Không. Người mất khả năng nhận thức do rượu bia, chất kích thích hoặc đang ngủ không thể đưa ra đồng thuận hợp lệ.
Dạy trẻ về đồng thuận từ khi nào?
Từ rất sớm, qua những việc hàng ngày: hỏi trước khi ôm, tôn trọng khi trẻ nói không, và không ép trẻ phải ôm hôn người lớn.