Tuyến tiền liệt — những gì nam giới nên biết

Tuyến tiền liệt gây ra ba nhóm vấn đề khác nhau mà nhiều người gộp làm một.

Tuyến tiền liệt làm gì

• Là tuyến nhỏ nằm dưới bàng quang
• Bao quanh đoạn đầu niệu đạo
• Tiết dịch tham gia tạo tinh dịch
• Vị trí của nó giải thích các triệu chứng tiểu tiện
• To lên thì chèn vào đường tiểu

Vị trí bao quanh niệu đạo là lý do mọi vấn đề ở đây đều ảnh hưởng tới tiểu tiện.

Ba nhóm vấn đề chính

• Phì đại lành tính
• Viêm tuyến tiền liệt
• Ung thư tuyến tiền liệt
• Triệu chứng có thể chồng lấn
• Cần được bác sĩ phân biệt

Không thể phân biệt ba nhóm này chỉ bằng triệu chứng.

Phì đại lành tính

• Rất thường gặp khi tuổi tăng
• Không phải ung thư
• Không chuyển thành ung thư
• Gây triệu chứng do chèn ép
• Mức độ khác nhau ở mỗi người
• Kích thước không tỉ lệ với triệu chứng

Tuyến to không luôn gây triệu chứng nhiều và ngược lại.

Triệu chứng tiểu tiện

• Dòng tiểu yếu
• Khó bắt đầu tiểu
• Tiểu ngắt quãng
• Cảm giác tiểu không hết
• Tiểu nhiều lần
• Tiểu đêm
• Buồn tiểu gấp khó nhịn

Tiểu đêm nhiều lần thường là triệu chứng làm người bệnh khó chịu nhất.

Khi nào cần đi cấp cứu

• Không đi tiểu được
• Đau bụng dưới dữ dội kèm bí tiểu
• Tiểu ra máu nhiều
• Sốt cao kèm triệu chứng tiểu tiện
• Đây là các tình huống không chờ được

Bí tiểu hoàn toàn là tình huống cấp cứu cần xử lý ngay.

Viêm tuyến tiền liệt

• Có thể cấp tính hoặc mạn tính
• Cấp tính gây sốt và đau nhiều
• Mạn tính gây đau vùng chậu kéo dài
• Có thể kèm đau khi xuất tinh
• Xảy ra ở cả người trẻ
• Cần được chẩn đoán đúng

Viêm tuyến tiền liệt mạn tính thường bị chẩn đoán muộn vì triệu chứng mơ hồ.

Ung thư tuyến tiền liệt

• Thường không có triệu chứng ở giai đoạn sớm
• Đây là điểm quan trọng nhất
• Triệu chứng xuất hiện khi đã tiến triển
• Nhiều trường hợp tiến triển rất chậm
• Một số dạng tiến triển nhanh hơn
• Phát hiện qua tầm soát chứ không qua triệu chứng

Chờ có triệu chứng mới nghĩ tới ung thư là cách tiếp cận muộn.

Yếu tố nguy cơ

• Tuổi tác
• Tiền sử gia đình
• Yếu tố chủng tộc ở một số nhóm
• Một số yếu tố di truyền
• Người có yếu tố nguy cơ nên bàn tầm soát sớm hơn

Có người thân ruột thịt từng mắc là yếu tố đáng nói với bác sĩ.

Về tầm soát

• Có xét nghiệm máu và khám lâm sàng
• Tầm soát có cả lợi ích lẫn hạn chế
• Có thể phát hiện ung thư tiến triển chậm không cần điều trị
• Dẫn tới can thiệp không cần thiết ở một số người
• Là quyết định cần bàn với bác sĩ
• Không có câu trả lời chung cho mọi người

Đây là một trong số ít tầm soát mà quyết định làm hay không cần được bàn bạc.

Về chỉ số xét nghiệm máu

• Không phải xét nghiệm chỉ dành cho ung thư
• Tăng cũng có thể do phì đại hoặc viêm
• Một số hoạt động làm tăng tạm thời
• Cần bác sĩ diễn giải
• Không tự kết luận từ con số
• Xu hướng theo thời gian có ý nghĩa

Một con số cao không đồng nghĩa với ung thư và ngược lại.

Nếu kết quả bất thường

• Có thể cần xét nghiệm lại
• Có thể cần chẩn đoán hình ảnh
• Có thể cần sinh thiết
• Bác sĩ tư vấn từng bước
• Không phải mọi trường hợp đều cần can thiệp ngay

Với một số trường hợp, theo dõi tích cực là lựa chọn hợp lý.

Về theo dõi tích cực

• Áp dụng với một số ung thư tiến triển rất chậm
• Theo dõi định kỳ thay vì điều trị ngay
• Tránh tác dụng phụ của điều trị không cần thiết
• Can thiệp khi có dấu hiệu tiến triển
• Cần tuân thủ lịch theo dõi chặt chẽ

Không điều trị ngay không có nghĩa là bỏ mặc mà là theo dõi sát.

Giảm triệu chứng tiểu tiện

• Hạn chế uống nước vào buổi tối
• Hạn chế caffeine và rượu bia
• Đi tiểu trước khi ngủ
• Không nhịn tiểu quá lâu
• Thuốc theo chỉ định nếu cần
• Một số trường hợp cần can thiệp

Điều chỉnh thói quen uống nước buổi tối thường giúp giảm tiểu đêm rõ rệt.

Về thuốc và thực phẩm chức năng

• Thuốc phải do bác sĩ kê
• Một số thuốc có tác dụng phụ đáng chú ý
• Thực phẩm chức năng có bằng chứng không đồng nhất
• Không tự dùng thay cho khám
• Nói với bác sĩ về mọi thứ đang dùng

Dùng thực phẩm chức năng rồi hoãn đi khám là cách làm mất thời gian.

Cách nghĩ thực tế

• Ba nhóm vấn đề khác nhau
• Triệu chứng tiểu tiện thường do phì đại lành tính
• Ung thư giai đoạn sớm thường không triệu chứng
• Tầm soát là quyết định cần bàn với bác sĩ
• Bí tiểu hoàn toàn là cấp cứu

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị phải do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp