Trong các trường hợp khó có con, yếu tố nam đóng góp khoảng một nửa nhưng lại ít được kiểm tra trước.
Vì sao nên kiểm tra cả hai phía
- Yếu tố nam chiếm khoảng một nửa
- Kiểm tra bên nam đơn giản hơn nhiều
- Ít xâm lấn hơn
- Rẻ hơn
- Cho kết quả nhanh
- Nên làm song song ngay từ đầu
Bắt đầu từ xét nghiệm đơn giản nhất là cách tiếp cận hợp lý.
Khi nào nên kiểm tra
- Sau một thời gian mong con không được
- Sớm hơn nếu tuổi cao
- Sớm hơn nếu có tiền sử bệnh liên quan
- Sau chấn thương hoặc phẫu thuật vùng bìu
- Sau điều trị ung thư
- Hỏi bác sĩ về thời điểm phù hợp
Người có tiền sử đặc biệt không nên chờ đủ thời gian rồi mới kiểm tra.
Xét nghiệm tinh dịch đồ
- Đánh giá số lượng tinh trùng
- Đánh giá khả năng di chuyển
- Đánh giá hình dạng
- Đánh giá thể tích và các chỉ số khác
- Cần kiêng xuất tinh trong thời gian được dặn
- Thường làm ít nhất hai lần
Kết quả dao động khá nhiều nên một lần không đủ để kết luận.
Vì sao cần làm nhiều lần
- Chất lượng dao động theo thời gian
- Bị ảnh hưởng bởi bệnh gần đây
- Sốt gần đây làm giảm tạm thời
- Căng thẳng cũng ảnh hưởng
- Một kết quả xấu không phải kết luận
Một đợt sốt cách đó vài tháng vẫn có thể ảnh hưởng tới kết quả hôm nay.
Về thời gian tạo tinh trùng
- Quá trình mất khoảng ba tháng
- Kết quả hôm nay phản ánh vài tháng trước
- Thay đổi lối sống cần thời gian mới thấy
- Kiên nhẫn ít nhất một chu kỳ
- Đây là lý do cải thiện không thấy ngay
Thay đổi lối sống hôm nay ảnh hưởng tới kết quả của ba tháng sau.
Yếu tố nhiệt độ
- Quá trình tạo tinh trùng cần nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt
- Ngâm nước nóng thường xuyên có thể ảnh hưởng
- Xông hơi kéo dài
- Đặt laptop lên đùi lâu
- Ngồi liên tục nhiều giờ
- Quần quá bó
Đây là nhóm yếu tố dễ điều chỉnh nhất trong sinh hoạt hàng ngày.
Yếu tố lối sống
- Hút thuốc
- Rượu bia nhiều
- Thừa cân
- Thiếu ngủ
- Căng thẳng kéo dài
- Sử dụng chất kích thích
Hút thuốc là yếu tố có bằng chứng ảnh hưởng rõ nhất trong nhóm này.
Phơi nhiễm nghề nghiệp
- Một số hoá chất công nghiệp
- Kim loại nặng
- Thuốc trừ sâu
- Nhiệt độ cao trong công việc
- Bức xạ
- Nói với bác sĩ về nghề nghiệp của mình
Thông tin về nghề nghiệp giúp bác sĩ nghĩ tới nguyên nhân có thể can thiệp.
Nguyên nhân y khoa
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh
- Rối loạn nội tiết
- Nhiễm trùng đã qua
- Tắc nghẽn đường dẫn tinh
- Bất thường di truyền
- Tinh hoàn ẩn trong quá khứ
Giãn tĩnh mạch thừng tinh là nguyên nhân khá thường gặp và có thể can thiệp.
Ảnh hưởng của thuốc và điều trị
- Một số thuốc ảnh hưởng tới tinh trùng
- Điều trị ung thư có thể ảnh hưởng
- Dùng nội tiết tố nam từ bên ngoài ảnh hưởng mạnh
- Nói với bác sĩ về mọi thứ đang dùng
- Kể cả sản phẩm tăng cơ
Dùng nội tiết tố nam để tăng cơ ức chế việc tạo tinh trùng rất rõ rệt.
Về việc bảo tồn khả năng sinh sản
- Trước điều trị ung thư nên hỏi về lưu trữ tinh trùng
- Hỏi trước khi bắt đầu điều trị
- Sau khi điều trị có thể muộn
- Nhiều người không được tư vấn về điều này
- Chủ động hỏi bác sĩ
Đây là việc phải làm trước khi bắt đầu điều trị chứ không phải sau.
Những gì có thể cải thiện
- Bỏ thuốc lá
- Giảm rượu bia
- Giảm cân nếu thừa cân
- Vận động đều đặn nhưng không quá sức
- Ngủ đủ
- Tránh nhiệt độ cao kéo dài
- Ăn đa dạng
Những thay đổi này có lợi cho sức khoẻ tổng thể dù kết quả thế nào.
Về các hướng điều trị
- Điều trị nguyên nhân nếu tìm ra
- Phẫu thuật trong một số trường hợp
- Điều trị nội tiết theo chỉ định
- Các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản
- Bác sĩ chuyên khoa tư vấn
Có nhiều lựa chọn tuỳ nguyên nhân cụ thể được xác định.
Về mặt tâm lý
- Kết quả xấu gây tổn thương tự tin
- Nhiều người thấy xấu hổ
- Đây là vấn đề y tế như mọi vấn đề khác
- Không phản ánh giá trị con người
- Nói chuyện với bạn đời
- Tìm hỗ trợ nếu thấy nặng nề
Gánh nặng tâm lý trong chuyện này thường không được nhắc tới đủ.
Cách nghĩ thực tế
- Yếu tố nam chiếm khoảng một nửa
- Kiểm tra bên nam đơn giản nên làm sớm
- Kết quả dao động nên cần làm nhiều lần
- Thay đổi lối sống cần ba tháng mới thấy
- Hỏi về bảo tồn trước khi điều trị ung thư
Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị phải do bác sĩ thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên đi kiểm tra?
Thường được khuyên khi cặp đôi không có thai sau một thời gian quan hệ đều đặn không dùng biện pháp tránh thai. Có yếu tố nguy cơ thì nên kiểm tra sớm hơn.
Xét nghiệm tinh dịch đồ là gì?
Là xét nghiệm đánh giá số lượng, khả năng di chuyển và hình dạng tinh trùng. Thường cần làm ít nhất hai lần vì kết quả dao động.
Nhiệt độ có ảnh hưởng thật không?
Có. Quá trình tạo tinh trùng cần nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt, nên tiếp xúc nhiệt cao kéo dài có thể ảnh hưởng.
Cải thiện lối sống có giúp được không?
Có thể. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu, giảm cân nếu thừa cân và ngủ đủ đều được cho là có lợi. Nhưng không thay được việc tìm nguyên nhân cụ thể.