Mãn kinh thường được nói tới qua bốc hoả, còn phần ảnh hưởng nhiều nhất tới sinh hoạt lại ít được nhắc.
Điều gì xảy ra
- Buồng trứng giảm hoạt động
- Nồng độ nội tiết giảm
- Kinh nguyệt thưa dần rồi ngừng
- Quá trình diễn ra trong nhiều năm
- Giai đoạn chuyển tiếp gọi là tiền mãn kinh
Giai đoạn tiền mãn kinh có thể kéo dài nhiều năm với nhiều triệu chứng.
Triệu chứng hay được nói tới
- Bốc hoả
- Đổ mồ hôi đêm
- Mất ngủ
- Thay đổi tâm trạng
- Thường giảm dần theo năm
Những triệu chứng này thường được biết tới nhưng lại không phải nhóm dai dẳng nhất.
Thay đổi ít được nói tới
- Khô vùng kín
- Đau khi quan hệ
- Ngứa hoặc rát
- Tiểu nhiều lần
- Dễ nhiễm trùng tiết niệu
- Són tiểu
Nhóm triệu chứng này thường tiến triển dần chứ không tự giảm theo thời gian.
Vì sao xảy ra
- Niêm mạc mỏng đi do thiếu nội tiết
- Giảm độ đàn hồi
- Giảm tiết dịch tự nhiên
- Thay đổi cân bằng vi sinh
- Ảnh hưởng cả đường tiết niệu
Vùng sinh dục và đường tiết niệu chịu ảnh hưởng chung vì cùng nhạy cảm với nội tiết.
Vì sao ít được nói ra
- Ngại nói về vùng kín
- Nghĩ đây là chuyện tuổi tác phải chịu
- Không biết có cách xử lý
- Bác sĩ không hỏi tới
- Bị coi là không quan trọng
Rất nhiều người chịu đựng nhiều năm mà không biết có nhiều lựa chọn điều trị.
Các hướng xử lý
- Chất bôi trơn khi quan hệ
- Sản phẩm dưỡng ẩm vùng kín
- Điều trị nội tiết tại chỗ theo chỉ định
- Liệu pháp nội tiết toàn thân trong một số trường hợp
- Vật lý trị liệu sàn chậu
- Bác sĩ tư vấn theo từng người
Điều trị tại chỗ thường là lựa chọn đầu tiên cho nhóm triệu chứng này.
Về chất bôi trơn và dưỡng ẩm
- Chất bôi trơn dùng khi quan hệ
- Dưỡng ẩm dùng đều đặn
- Hai thứ khác nhau
- Chọn sản phẩm không hương liệu
- Có thể dùng lâu dài
- Không cần kê đơn ở nhiều nơi
Nhiều người chỉ biết chất bôi trơn mà không biết có loại dưỡng ẩm dùng đều đặn.
Về liệu pháp nội tiết
- Có dạng tại chỗ và toàn thân
- Dạng tại chỗ tác động chủ yếu ở vùng dùng
- Cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ
- Phụ thuộc tuổi và tiền sử
- Bác sĩ đánh giá từng trường hợp
- Không tự dùng
Quyết định này nên dựa trên đánh giá cá nhân chứ không phải quy tắc chung.
Vấn đề tiết niệu
- Tiểu nhiều lần
- Buồn tiểu gấp
- Són tiểu
- Nhiễm trùng tiết niệu tái phát
- Có hướng xử lý cho từng vấn đề
- Không phải chuyện phải chịu
Són tiểu sau mãn kinh điều trị được chứ không phải điều tất yếu của tuổi tác.
Về sàn chậu
- Cơ sàn chậu yếu đi theo tuổi
- Thiếu nội tiết làm nặng thêm
- Tập sàn chậu vẫn có ích ở tuổi này
- Vật lý trị liệu sàn chậu hiệu quả
- Không bao giờ là quá muộn để tập
Tập sàn chậu ở tuổi này vẫn cho cải thiện rõ rệt.
Về quan hệ sau mãn kinh
- Nhiều người vẫn duy trì đời sống tình dục
- Đau không phải điều phải chấp nhận
- Xử lý được khô và đau
- Nói với bác sĩ về vấn đề này
- Vẫn cần phòng bệnh lây qua đường tình dục
Không còn khả năng mang thai không có nghĩa là không cần bảo vệ.
Chảy máu sau mãn kinh
- Luôn cần đi khám
- Không bao giờ được coi là bình thường
- Có nhiều nguyên nhân từ lành tính tới nghiêm trọng
- Cần được đánh giá sớm
- Không tự giải thích là kinh trở lại
Đây là quy tắc không có ngoại lệ trong nhóm chủ đề này.
Vẫn cần tầm soát
- Tầm soát ung thư cổ tử cung theo khuyến cáo
- Tầm soát ung thư vú theo độ tuổi
- Kiểm tra mật độ xương nếu được chỉ định
- Theo dõi huyết áp và chuyển hoá
- Hỏi bác sĩ về lịch phù hợp
Sau mãn kinh, nguy cơ tim mạch và loãng xương tăng nên theo dõi càng quan trọng.
Về sức khoẻ tổng thể
- Nguy cơ loãng xương tăng
- Nguy cơ tim mạch tăng
- Vận động chịu tải có lợi cho xương
- Ăn đủ canxi và vitamin D
- Không hút thuốc
- Khám sức khoẻ định kỳ
Đây là giai đoạn mà chăm sóc sức khoẻ tổng thể có tác động lâu dài rõ rệt.
Nói với bác sĩ về nhóm triệu chứng này
- Chủ động nêu ra vì bác sĩ có thể không hỏi
- Mô tả cụ thể triệu chứng nào ảnh hưởng nhất
- Nói rõ đã thử gì rồi
- Hỏi về các lựa chọn điều trị
- Không cần ngại vì đây là vấn đề y tế
Rất nhiều người chờ bác sĩ hỏi mà bác sĩ thì chờ người bệnh nói.
Cách nghĩ thực tế
- Triệu chứng vùng sinh dục thường tiến triển dần
- Không phải chuyện tuổi tác phải chịu
- Có nhiều lựa chọn điều trị
- Chảy máu sau mãn kinh luôn phải khám
- Vẫn cần tầm soát và phòng bệnh lây
Nội dung này mang tính thông tin chung; điều trị phải do bác sĩ chỉ định.
Câu hỏi thường gặp
Khô và đau khi quan hệ sau mãn kinh có bình thường không?
Thường gặp nhưng không phải điều phải chịu đựng. Có nhiều hướng xử lý từ chất bôi trơn tới điều trị theo chỉ định bác sĩ.
Triệu chứng có tự hết theo thời gian không?
Bốc hoả thường giảm dần theo năm, nhưng các thay đổi ở niêm mạc vùng sinh dục thường tiến triển dần nếu không can thiệp.
Liệu pháp nội tiết có an toàn không?
Đây là quyết định cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ cho từng người. Bác sĩ đánh giá dựa trên tuổi, triệu chứng và tiền sử.
Sau mãn kinh còn cần tầm soát không?
Vẫn cần theo khuyến cáo. Chảy máu sau mãn kinh luôn phải đi khám ngay chứ không được bỏ qua.